ਮੌਨਸੂਨ ਦੇ ਮੌਸਮ ਆਉਣ ਨਾਲ ਡੇਂਗੂ ਅਤੇ ਮਲੇਰੀਆ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੱਛਰ ਗਰਮ ਅਤੇ ਨਮੀ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧਦੇ-ਫੁੱਲਦੇ ਹਨ। ਡੱਬਿਆਂ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗਮਲਿਆਂ, ਰੱਦ ਕੀਤੇ ਟਾਇਰਾਂ, ਕੂਲਰਾਂ, ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਟੈਂਕੀਆਂ ਅਤੇ ਉਸਾਰੀ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਇਕੱਠਾ ਹੋਇਆ ਮੀਂਹ ਦਾ ਪਾਣੀ ਮੱਛਰਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਜਨਨ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਡੇਂਗੂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਏਡੀਜ਼ ਮੱਛਰ ਦੁਆਰਾ ਫੈਲਣ ਵਾਲੇ ਵਾਇਰਸ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਕੱਟਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਮਲੇਰੀਆ ਪਲਾਜ਼ਮੋਡੀਅਮ ਪਰਜੀਵੀ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਕਰਮਿਤ ਐਨੋਫਿਲੀਜ਼ ਮੱਛਰਾਂ ਦੇ ਕੱਟਣ ਨਾਲ ਫੈਲਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਤੋਂ ਸਵੇਰ ਤੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਰਗਰਮ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਡੇਂਗੂ ਅਤੇ ਮਲੇਰੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਆਸਾਨ ਉਪਾਅ
ਸਿਹਤ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ, ਬੇਕਾਬੂ ਸ਼ਹਿਰੀਕਰਨ, ਪਾਣੀ ਇਕੱਠਾ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਮੱਛਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹਨ। ਇਸ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਹਰ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ:-
- ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਖੜ੍ਹੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਹਟਾਓ –ਏਡੀਜ਼ ਵਰਗੇ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਮੱਛਰ, ਜੋ ਡੇਂਗੂ ਅਤੇ ਚਿਕਨਗੁਨੀਆ ਫੈਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਬੋਤਲ ਦੇ ਢੱਕਣ ਜਾਂ ਡੱਬੇ ਜਿੰਨੇ ਛੋਟੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਜਨਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੱਛਰਾਂ ਦੇ ਲਾਰਵੇ ਨੂੰ ਪੱਕਣ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ 5 ਤੋਂ 7 ਦਿਨ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਖੜ੍ਹੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਸਾਫ਼ ਕਰਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੱਲ ਹੈ। ਮੱਛਰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਜਨਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਘਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰੋ ਜਿੱਥੇ ਪਾਣੀ ਇਕੱਠਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਾਟਰ ਕੂਲਰ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਟ੍ਰੇ, ਬਾਲਟੀਆਂ, ਅਣਵਰਤੇ ਭਾਂਡੇ, ਟਾਇਰ ਅਤੇ ਛੱਤਾਂ।
- ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਟੈਂਕੀਆਂ ਨੂੰ ਢੱਕ ਕੇ ਰੱਖੋ –ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਟੈਂਕੀਆਂ, ਡਰੰਮਾਂ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਭੰਡਾਰਨ ਵਾਲੇ ਡੱਬਿਆਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਢੱਕ ਕੇ ਰੱਖੋ ਤਾਂ ਜੋ ਮੱਛਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਡੇ ਨਾ ਦੇ ਸਕਣ।
- ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਾਲੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾਓ– ਲੰਬੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਕਮੀਜ਼ਾਂ ਪਾਓ ਅਤੇ ਲੰਬੀਆਂ ਪੈਂਟਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰੋ। ਇਹ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।
ਮੱਛਰ ਭਜਾਉਣ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਪਾਵਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋ ਕਰੋ
- ਵਿੰਡੋਜ਼ ‘ਤੇ ਜਾਲ ਲਗਾਉਣਾ
- ਮੱਛਰਦਾਨੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ
- ਮਨਜ਼ੂਰਸ਼ੁਦਾ ਮੱਛਰ ਭਜਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥ
- ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮੱਛਰ ਕੰਟਰੋਲ ਉਪਾਅ
ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਕਦੋਂ ਮਿਲਣਾ?
- ਤੇਜ਼ ਬੁਖਾਰ
- ਭਾਰੀ ਸਿਰ ਦਰਦ
- ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦਰਦ
- ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਜੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਦ
- ਲਗਾਤਾਰ ਉਲਟੀਆਂ ਆਉਣਾ
- ਅਸਧਾਰਨ ਖੂਨ ਵਗਣਾ
- ਠੰਢ ਲੱਗਣਾ ਅਤੇ ਪਸੀਨਾ ਆਉਣਾ
ਜਲਦੀ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਇਲਾਜ ਸੰਭਵ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਡੇਂਗੂ ਅਤੇ ਮਲੇਰੀਆ ਦੇ ਲੱਛਣ
ਬੁਖਾਰ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਾ ਕਰੋ: ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਮੌਸਮੀ ਵਾਇਰਲ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਸਮਝ ਕੇ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਮਾਨਸੂਨ ਦੇ ਮੌਸਮ ਦੌਰਾਨ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਣਜਾਣ ਬੁਖਾਰ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਡੇਂਗੂ ਜਾਂ ਮਲੇਰੀਆ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ।
ਦਰਦ ਨਿਵਾਰਕ ਦਵਾਈਆਂ ਨਾਲ ਸਵੈ-ਦਵਾਈ ਨਾ ਲਓ: ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੇ ਸ਼ੱਕੀ ਡੇਂਗੂ ਲਈ ਓਵਰ-ਦੀ-ਕਾਊਂਟਰ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਸਾਵਧਾਨੀ ਵਰਤਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਕੁਝ ਖੂਨ ਵਹਿਣ ਦੇ ਜੋਖਮ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਬੁਖਾਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਦਵਾਈ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰੋ।
ਘਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਪਾਣੀ ਖੜ੍ਹਾ ਨਾ ਹੋਣ ਦਿਓ: ਬੋਤਲਾਂ ਦੇ ਢੱਕਣਾਂ, ਪੌਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਟ੍ਰੇਆਂ ਜਾਂ ਸੁੱਟੇ ਹੋਏ ਡੱਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਵੀ ਮੱਛਰਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਜਨਨ ਸਥਾਨ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਜਾਂਚ ਕਰੋ।
ਸਿਰਫ਼ ਫੌਗਿੰਗ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਾ ਕਰੋ: ਫੌਗਿੰਗ ਮੱਛਰਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਘਟਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਆਂਢ-ਗੁਆਂਢ ਵਿੱਚ ਲੁਕੇ ਮੱਛਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗੀ। ਘਰ ਵਿੱਚ ਰੋਕਥਾਮ ਦੇ ਉਪਾਅ ਕਰਨੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ।
ਇਹ ਨਾ ਸੋਚੋ ਕਿ ਡੇਂਗੂ ਮੱਛਰ ਸਿਰਫ਼ ਰਾਤ ਨੂੰ ਹੀ ਕੱਟਦੇ ਹਨ: ਮਲੇਰੀਆ ਫੈਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮੱਛਰਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਏਡੀਜ਼ ਮੱਛਰ ਦਿਨ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮੇਂ ਸਰਗਰਮ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸਵੇਰੇ ਅਤੇ ਦੇਰ ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ।